تقریباً ۸۰ میلیون نفر در آمریکا از اختلال خواب رنج می‌برند. بیش از ۷۰ اختلال خواب شناخته‌شده وجود دارد، اما شیوع برخی از آن‌ها نسبت به بقیه بیشتر است. در این مقاله از مجله شادخواب چهار اختلال شایع که کیفیت خواب شما را از بین می‌برد، بررسی می‌کنیم.

بی‌خوابی شایع‌ترین اختلال خواب

تقریباً همه آدم‌ها این اختلال را در مواقعی تجربه کرده‌اند. طبق تحقیقات حدود ۱۰٪ از آمریکایی‌ها از بی‌خوابی مزمن رنج می‌برند.

بی‌خوابی به دلایل زیر می‌تواند کیفیت خواب شما را پایین آورد:

  • مشکل خواب شبانه
  • بیدار شدن در نیمه‌شب با مشکل بازگشت به خواب
  • بیدار شدن در صبح، زودتر از زمان برنامه‌ریزی‌شده

داشتنِ مداوم یک یا چند مورد از این اختلالات می‌تواند مشکلات زیادی را در طول روز برای فرد ایجاد کند. برخی از علائم بی‌خوابی عبارت‌اند از:

  • احساس اینکه خواب به شما انرژی نمی‌دهد
  • تجربه خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در طول روز
  • کمبود عمومی انرژی
  • مشکل در تمرکز
  • اختلالات خلقی و رفتاری مانند تحریک‌پذیری، پرخاشگری و رفتارهای آنی
  • فراموشی
  • کاهش عملکرد در محل کار یا تحصیل
  • مشکلات در روابط شخصی و شغلی
  • تصادف در محل کار یا هنگام رانندگی به دلیل خستگی
  • کاهش کیفیت زندگی
  • افسردگی

دسته‌بندی بی‌خوابی نسبت به مدت‌زمان بروز علائم و دفعات آن، متفاوت است. بی‌خوابی حاد در طی یک دوره کوتاه‌مدت، از یک شب تا چند هفته، سبب کاهش کیفیت خواب می‌شود.

بی‌خوابی مزمن زمانی است که کیفیت پایین خواب حداقل ۳ شب در هفته و به مدت یک ماه یا بیشتر اتفاق می‌افتد. دلایل بی‌خوابی می‌تواند مشکل پزشکی یا روان‌پزشکی، تأثیرات محیطی، استرس و نگرانی و یا حتی بدون دلیل باشد.

وقفه تنفسی یا آپنه خواب

مشکل تنفسی، از نظر شیوع در رتبه دوم اختلالات خواب قرار می‌گیرد که تقریباً 20 میلیون آمریکایی به آن مبتلا هستند. همچنین تخمین زده می‌شود که حداکثر ۸۰٪ از افراد مبتلا به این اختلال ممکن است حتی آن را احساس نکنند.

بی‌خوابی احتمالاً شایع‌ترین اختلال خواب باشد، اما وقفه تنفسی یا آپنه خواب اختلالی است که بیشتر کلینیک‌های خواب آن را تشخیص و درمان می‌کنند. این مشکل هنگامی اتفاق می‌افتد که به دلیل انسداد دستگاه تنفسی فوقانی، تنفس فرد در طول شب برای چند ثانیه متوقف می‌شود.

آپنه خواب چیست؟آپنه خواب چیست؟بیشتر بخوانید

هنگام خواب ماهیچه‌های بافت‌های نرم گلو شل شده و در مجاری تنفسی فرو می‌ریزند، در نتیجه اکسیژن به ریه‌ها نمی‌رسد. انسداد جزئی، اغلب منجر به خروپف و انسداد کامل منجر به قطع تنفس می‌شود و به دنبال آن احساس خفگی به فرد دست می‌دهد.

مغز انسان به‌عنوان پاسخی به تنفس نکردن تا حدی از خواب بیدار می‌شود تا بدن تلاش بیشتری برای نفس کشیدن بکند و انسداد را پشت سر بگذارد. هنگامی‌که این اتفاق چندین بار در ساعت و هر بار به مدت چند ثانیه رخ می‌دهد، مغز به‌هیچ‌عنوان اجازه ورود به مراحل عمیق‌تر خواب را نمی‌دهد. مراحل عمیق یعنی جایی که استخوان‌های ترمیمی، بافت‌ها و عملکردهای شناختی شما را برای روز بعد آماده می‌کنند.

وقفه تنفسی در خواب

درنتیجه خواب باکیفیت از دست می‌رود و در طول روز فرد احساس خستگی می‌کند. علاوه بر این، تلاشی که در طول خواب برای ادامه تنفس نیاز است، قلب را تحت‌فشار قرار می‌دهد و می‌تواند منجر به انواع مشکلات قلبی از جمله حمله قلبی، نارسایی قلبی، آریتمی قلب و غیره شود.

سندرم پای بی‌قرار

تقریباً ۱۰٪ بزرگ‌سالان و ۲٪ کودکان به درجات مختلف از سندرم پای بی‌قرار (RLS) رنج می‌برند. RLS نوعی اختلال عصبی است که با یک نیاز مداوم و گاهی طاقت‌فرسا به حرکت دادن پاها و گاهی سایر اعضای بدن، معمولاً در هنگام استراحت مشخص می‌شود.

این حس در پاها به‌صورت کشیدگی، درد، خارش و سوزش نشان داده می‌شود و تنها راه تسکین آن حرکت دادن موقت یا ماساژ پاها است. سندرم پای بی‌قرار به‌عنوان اختلال خواب شناخته می‌شود؛ زیرا نیاز مداوم به حرکت دادن پاها در هنگام استراحت می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت خواب داشته باشد.

کاهش خواب یکی از شایع‌ترین عوارض جانبی RLS است و منجر به علائم مشابهی از کمبود خواب می‌شود که در سایر اختلالات نیز وجود دارد. ازجمله این علائم می‌توان به کاهش کیفیت زندگی، خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در روز، اختلال حافظه، اختلال شناختی و حتی افسردگی اشاره کرد.

سندرم پای بیقراربررسی سندرم پای بیقرار و تأثیر آن روی خواب+علائم، تشخیص و درمانبیشتر بخوانید

نارکولپسی یا حمله خواب

نارکولپسی نوعی اختلال عصبی است که با ناتوانی مغز در کنترل چرخه خواب / بیداری مشخص می‌شود. تقریباً از هر ۲۰۰۰ نفر ۱ نفر دچار نارکولپسی می‌شود و بیش از ۲۰۰۰۰۰ آمریکایی از آن رنج می‌برند.

افراد مبتلا به نارکولپسی از خواب‌آلودگی مزمن در روز رنج می‌برند و ممکن است به‌طور غیرمنتظره و ناگهانی به خواب بروند. این حملات خواب می‌تواند در هر زمان و در طی هر فعالیتی رخ دهد و تنها محدود به اوقاتی که کارهایی کسل‌کننده یا بی‌اهمیت انجام می‌دهیم، نمی‌شود. این حملات ممکن است در طول ساعت حضور در مدرسه یا محل کار، وسط گفتگو، هنگام غذا خوردن، هنگام ورزش و یا خطرناک‌ترین حالت یعنی هنگام رانندگی رخ دهد.

حمله ناگهانی خواب در طی روزنارکولپسی، بیماری خواب که هرگز درمان نمی‌شودبیشتر بخوانید

علائم نارکولپسی

خواب‌آلودگی بیش‌ازحد در روز (EDS)

این مشکل شایع‌ترین علامت نارکولپسی است و معمولاً اولین علامتی است که ظاهر می‌شود (بیشتر اوقات در سنین ۱۰ تا ۲۰ سالگی، EDS با احساس همیشگی خواب‌آلودگی و خوابیدن‌های بدون هشدار و آمادگی تشخیص داده می‌شود). حملات خواب می‌تواند از چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد. افراد مبتلا به EDS کمبود انرژی و تمرکز، روحیه افسرده یا خستگی مفرط را نتیجه این اختلال می‌دانند. حتی اگر بیمار شب گذشته به مقدار کافی خوابیده باشد نیز احتمال بروز EDS وجود دارد.

فلج خواب

فلج خواب، ناتوانی در صحبت و حرکت هنگام خواب یا ابتدای بیدار شدن است. در هنگام فلج خواب، فرد مبتلا از محیط اطراف خود آگاه است، اما قادر به حرکت نیست زیرا بدن هنوز در مرحله عمیق خواب یعنی  REM است. با بروز این اختلال عضلات ارادی «فلج» می‌شوند تا افراد نتوانند رؤیاهای خود را در واقعیت عملی کنند. درواقع باوجود اختلال، بازهم مغز در تلاش است تا تفاوت خواب و بیداری را به بدن منتقل کند. فلج خواب معمولاً فقط چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد و هیچ اثر دائمی ندارد.

کاتاپلکسی یا تن‌انداختگی

این اختلال ازنظر عدم توانایی درحرکت دادن عضلات یا صحبت کردن بسیار شبیه به فلج خواب است. گرچه ازنظر شرایط وقوع بسیار شبیه به فلج خواب است، اما گاهی خود را در شرایط متفاوتی بروز می‌دهد. کاتاپلکسی به‌جای اینکه فقط در آغاز یا پایان خواب اتفاق بیفتد، ممکن است در هر زمان از خواب بروز کند و معمولاً براثر احساسات شدیدی مانند تعجب، ترس، عصبانیت، استرس یا حتی خنده ایجاد می‌شود.

کاتاپلکسی همچنین می‌تواند در درجات مختلفی اتفاق بیفتد. از کاهش جزئی عملکردهای حرکتی مانند ضعف در عضلات یا افتادگی پلک‌ها گرفته تا از دست دادن کامل قدرت کنترل عضلات و درنتیجه سقوط جسمی یا عدم توانایی درحرکت و صحبت. در طی حملات کاتاپلکسی، مبتلایان کاملاً از این واقعه آگاه هستند، اما توانایی کنترل آن را ندارند.

مبتلایان به نارکولپسی می‌توانند در مواقعی که از خواب بیدار می‌شوند یا در ابتدای خواب دچار توهم شوند. توهم اغلب بسیار واضح است که گاهی حتی می‌تواند ترسناک باشد.

خواب شبانه آشفته

شاید تصور اینکه مبتلایان به نارکولپسی در خواب شبانه مشکلی دارند، خلاف تصور به نظر می‌رسد. اما یکی از رایج‌ترین علائم آن، خواب پراکنده است. همان‌طور که مبتلایان به نارکولپسی در طول روز مشکل بیدار ماندن دارند، اغلب در شب با مشکل خوابیدن مواجه‌اند. آن‌ها بدون دلیل مشخص چهار یا پنج بار و هر بار ۱۰ تا ۲۰ دقیقه بیدار می‌شوند. خواب آن‌ها می‌تواند به دلیل بی‌خوابی، صحبت کردن و حرکت کردن هنگام خواب و حرکات برخی از اندام‌ها مختل شود.

در صورت بروز اختلال خواب چه باید کرد؟

اگر فکر می‌کنید از اختلال خواب رنج می‌برید، باید در مورد علائم خود با پزشک صحبت کنید. اگر پزشک شما تشخیص دهد که علائم شما علائم اختلال خواب است، معمولاً شما را به یک کلینیک خواب معرفی می‌کند تا آن‌ها با بررسی و مطالعه فرآیند خواب شما، آن اختلال را برطرف کنند. حتی می‌توانید برای مشاوره با یک متخصص خواب با کلینیک خوابی در منطقه خود تماس بگیرید تا به شما بگوید که بهترین روش درمان برای مشکل شما چیست.