فیلم‌هایی مانند تلقین یا Inception مفهوم رؤیای شفاف را رواج داده‌اند. در این فیلم افرادی حضور دارند که قادر به کنترل شکل و محتوای رؤیاهای خود و همچنین رؤیاهای دیگران هستند. این‌چنین تغییر دادن رؤیاها ممکن است در زندگی واقعی به همان اندازه شدنی به نظر نرسد، اما احتمال وجود این توانایی را نمی‌شود نادیده گرفت.

در حقیقت، تعدادی از افراد قادرند چیزی به نام رؤیای آگاهانه یا شفاف را تجربه کنند و حتی برخی از آن‌ها قادر به کنترل برخی عناصر موجود در رؤیاهای خود هستند. طبق برخی تحقیقات، تقریباً نیمی از مردم در دوره‌ای از زندگی خود یک‌بار رؤیای آگاهانه دیده‌اند و حدود 11٪ هرماه یک یا دو خواب این‌گونه را تجربه می‌کنند.

ادگار آلن پو در شعر بسیار غنی خود «رؤیا در رؤیا» می‌نویسد: همه آنچه می‌بینیم یا به نظر می‌رسیم، جز یک رؤیا در خواب نیست. درست بودن یا نبودن این موضوع چیزی است که فیلسوفان باید درباره آن بحث کنند، اما به نظر می‌رسد مرز بین رؤیاها و واقعیت چیزی است که فقط رؤیای آگاهانه قادر به کشف آن است.

در این مقاله، به تعریف رؤیای شفاف یا آگاهانه، اینکه آیا این تجربه‌ها می‌توانند کاربردهای عملی داشته باشند و یا اینکه چگونه یک شخص ممکن است به کسی تبدیل شود که رؤیاهای خود را کنترل می‌کند، خواهیم پرداخت.

مممممم-1024x811-min-1یک گزارش علمی از تلاش برای رؤیا دیدن به اختیار خودبیشتر بخوانید

رؤیای شفاف یا رؤیای آگاهانه چیست؟

به‌طور معمول وقتی خواب می‌بینیم، نمی‌دانیم که این رؤیا واقعی نیست. همان‌طور که یکی از شخصیت‌های فیلم تلقین هم این نکته را بیان می‌کند: «رؤیاها درحالی‌که ما در آن‌ها وجود داریم، حس می‌کنند که واقعی هستند، درسته؟ ولی فقط وقتی از خواب بیدار می‌شویم متوجه چیزی عجیب‌وغریب خواهیم شد. بااین‌حال، برخی از افراد می‌توانند وارد یک رؤیا شوند و از این واقعیت که دارند خواب می‌بینند کاملاً آگاه باشند.»

متخصصان می‌گویند که یک رؤیای آگاهانه، رؤیایی است که طی آن افراد درحالی‌که خواب می‌بینند، از خواب دیدن خود آگاه هستند. به نظر می‌رسد اولین اشاره به رؤیای شفاف در رساله رؤیاها نوشته ارسطو، فیلسوف یونان باستان وجود داشته باشد. در این رساله او نمونه‌ای از خودآگاهی را در طی یک حالت رؤیایی توصیف می‌کند.

اگرچه مطالعات موردی انجام‌شده سعی کرده‌اند اطلاعاتی درباره شیوع این‌گونه رؤیاها جمع کنند اما هنوز مشخص نیست که چند نفر واقعاً رؤیای شفاف را تجربه می‌کنند و به نظر می‌رسد که این پدیده ممکن است کاملاً رایج باشد. به‌عنوان‌مثال، محققان برزیلی طی تحقیقی روی 3427 شرکت‌کننده با سن متوسط 25 دریافتند که 77٪ از پاسخ‌دهندگان حداقل یک‌بار رؤیای آگاهانه را تجربه کرده‌اند.

چطور رؤیای آگاهانه می‌بینیم؟

مانند بیشتر خواب‌ها، رؤیای شفاف معمولاً در مرحله (REM) یا آخرین چرخه خواب که عمیق‌ترین بخش است، رخ می‌دهد. این نوع رؤیا برای برخی از افراد به‌صورت خود به خودی اتفاق می‌افتد، اما برخی دیگر خود را آموزش می‌دهند تا رؤیاهای آگاهانه بیشتری ببینند.

به‌عنوان‌ مثال یکی از افراد آزمایش که این‌گونه رؤیاها را تجربه کرده بود می‌گوید: «این رؤیاهای من هنگامی‌که چنددقیقه‌ای بیدار می‌شوم و دوباره به خواب می‌روم اتفاق می‌افتد. الآن تقریباً می‌توانم این کار را با خواست خودم انجام دهم، به شرطی که در آن مرحله خواب‌وبیدار باشم.»

این‌که فرد چه اندازه می‌تواند رؤیای خود را تحت تأثیر قرار دهد نیز در افراد مختلف، متفاوت است. برخی از افراد ممکن است به‌راحتی متوجه شوند که خواب‌ دیده‌اند و بلافاصله از خواب بیدار شوند؛ اما افراد دیگر ممکن است بتوانند اعمال خود در رؤیا و یا قسمت‌هایی از رؤیا را تحت کنترل خودشان قرار دهند.

یکی دیگر از این افراد می‌گوید که توانسته رؤیای آگاهانه‌ای که می‌دیده را دست‌کاری کند تا تجربه‌ای دلپذیر برای خودش ایجاد کند، می‌گوید: «من معمولاً می‌توانم نوع روایت را در خواب کنترل کنم. به‌عنوان‌ مثال اگر از روند ماجراها در خواب ناراضی باشم، می‌توانم آن را به شکلی که دوست دارم تغییر دهم.»

جادوی رؤیای آگاهانه

رؤیای آگاهانه یا شفاف قطعاً پدیده‌ای جذاب و دل‌نشین است. خیلی جالب است که بتوانیم دنیای درونی خود را با آگاهی کامل از اینکه در خواب هستیم کشف کنیم و این توانایی طعمی تقریباً جادویی دارد. بااین‌حال، آیا این رؤیاها می‌تواند کاربردهای عملی داشته باشد؟

دکتر دنهلم آسپی، از دانشگاه آدلاید استرالیا، محققی است که در زمینه رؤیاهای آگاهانه تخصص دارد. او می‌گوید که این تجربه در واقع می‌تواند نوعی درمان باشد. کارکرد اصلی این رؤیاها رسیدگی به کابوس‌ها، به‌ویژه کابوس‌های تکراری است که ممکن است بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد.

به عمل یادگیریِ دیدنِ رؤیای آگاهانه برای جلوگیری از وقوع یا تکرار کابوس‌ها، «درمان رؤیای آگاهانه» می‌گویند. اگر بتوانید به شخصی که کابوس می‌بیند کمک کنید تا آن را به‌صورت رؤیایی آگاهانه یا شفاف ببیند، این توانایی را پیدا می‌کند که بر خود یا کابوسی که می‌بیند کنترل داشته باشد.

faallسقوط از ارتفاع، رؤیا یا نمادی از واقعیت؟بیشتر بخوانید

برخی افراد در این خواب‌ها توانایی‌های ویژه و ابرقهرمانی به خود می‌گیرند و می‌توانند در برابر خطر مقاومت یا حتی فرار کنند. مثل توانایی پرواز کردن یا حتی انجام تکنیک‌هایی که باعث می‌شوند فرد عمداً از کابوس بیدار شود.

رؤیای شفاف همچنین می‌تواند به افراد مبتلابه فوبیا مانند فوبیای پرواز یا ترس از حشراتی مثل عنکبوت کمک کند. اگر فردی به فوبیای خاصی مبتلا باشد، محیط رؤیای آگاهانه او، فرصت خوبی را برای انجام کارهایی مانند مواجهه درمانی فراهم می‌کند.

مواجهه درمانی یعنی برای غلبه بر این ترس، به‌تدریج خود را در معرض چیزی قرار می‌دهید که از آن می‌ترسید. محیط‌های رؤیایی می‌توانند تجربه کافی و واقعی را بدون اینکه درواقع فرد احساس ناامنی کند، فراهم کنند. در رؤیای شفاف، فرد می‌داند که در دنیای واقعی نیست. بنابراین ممکن است با خیال راحت با ترس خود مواجه شود، بدون اینکه واقعاً احساس خطر کند.

در رؤیاهای آگاهانه خود ماجراجویی کنید

این پدیده به‌عنوان وسیله‌ای غیرمعمول برای سرگرمی نیز استفاده می‌شود. دقیقاً مانند تجربه واقعیت مجازی.کسی که در دیدن این رؤیا باتجربه است، ممکن است که بتواند به یک ماجراجویی بپردازد و با مردم و محیط طوری تعامل برقرار کند که شاید در زندگی واقعی قادر به انجام آن نباشد.

این تجربه چیزی شبیه داستان‌سرایی است که باعث می‌شود وقتی از خواب بیدار می‌شوید، از داشتن چنین تجربه‌ای احساس خوشبختی کنید. در واقع رؤیای شفاف نوعی فعالیت خلاقانه است و می‌توانیم چیزهایی که در واقعیت ممکن است خودآگاه ما آن‌ها را انکار کند، در رؤیای خود تجربه کنیم. مثل کسی که عاشق قصه‌گویی می‎‌توان با رؤیای آگاهانه سرگرم شد و از آن لذت برد. چون چیزی شبیه به تجربه نوشتن یک داستان یا یک بازی ویدیویی است. شما غرق در روایتی می‌شوید که خود در آن حضور دارید.

با این 3 روش رؤیای شفاف یا آگاهانه ببینید

برای افرادی که می‌خواهند رؤیای شفاف داشته باشند یا تجربه‌های خود را در این زمینه بیشتر کنند، تکنیک‌های فراوانی وجود دارد. دکتر آسپی و همکارانش در سال 2017، کارآیی سه روش معمول را مورد بررسی و آزمایش قرار دادند.

اولین مورد «آزمایش واقعیت» نام دارد. در این مرحله فرد مورد آزمایش قرار می‌گیرد تا مشخص شود آیا علاوه بر خواب، در واقعیت هم رؤیا می‌بیند یا نه! مثلاً در طول روز ممکن است شخصی همان‌طور که سعی می‌کند دست خود را از یک دیوار عبور دهد از خود بپرسد «آیا الآن خواب می‌بینم؟». قطعاً در زندگی واقعی آن دیوار محکم و غیرقابل نفوذ خواهد ماند. اما در رؤیا، دست به‌راحتی از آن عبور می‌کند.

یکی دیگر از مراحل «آزمایش واقعیت»، بازخوانی یک خط از متن است. در زندگی واقعی وقتی متن یک پوستر را می‌خوانیم، نوشته‌ها حرکت نمی‌کنند. اما در رؤیا، متن دائماً جابجا می‌شود. انجام این آزمایش‌ها به‌طور مکرر در طول روز ممکن است یادآوری انجام آن‌ها در هنگام خواب را آسان‌تر کند و درنتیجه به بیننده خواب اجازه می‌دهد نسبت به خوابش آگاهی پیدا کند.

10 نکته درباره خوابگردیده نکته‌ای که درباره راه رفتن در خواب نمی‌دانستیدبیشتر بخوانید

تکنیک دیگر «بیدار شدن در رختخواب» است. این کار مستلزم تنظیم زنگ هشدار برای بیدار شدن حدود 5-6 ساعت پس از خواب است. بعد از بیدار شدن، فرد باید قبل از خوابیدن مجدد، مدت کمی در همان حالت باقی بماند. این تکنیک قرار است فرد را بلافاصله در آخرین مرحله خواب یا REM غوطه‌ور کند. در این مرحله از خواب است که افراد معمولاً رؤیای شفاف را تجربه می‌کنند.

رؤیای شفاف ممکن است از طریق «القای ذهنی» نیز رخ دهد. این هم روشی دیگر برای دیدنِ این‌گونه خواب‌ها است که نیاز به داشتنِ نیت قبلی و تمرین زیاد دارد. با القای ذهنی، فرد باید درست قبل از خواب عبارتی مانند «امشب، من متوجه می‌شوم که خواب می‌بینم» را تکرار کند و اصطلاحاً ذهن خود را برنامه‌ریزی کند تا به رؤیای آگاهانه برسد.

رؤیاها را یادداشت کنید

به نظر می‌رسد کسانی که به آسانی رؤیای شفاف می‌بینند، در یادآوری منظم رؤیاهای خود مشکل چندانی ندارند. دکتر آسپی در توضیح این مورد می‌گوید وقتی نوبت به رؤیای شفاف می‌رسد، مهم‌ترین نکته درباره اینکه شما رؤیاهای شفاف می‌بینید یا نه این است که تا چه اندازه رؤیاهای معمولی خود را به یاد می‌آورید.

بنابراین برخی از افرادی که علاقه‌مندند با آگاهی کامل به کشف رؤیاهای خود بپردازند، بهتر است که یک دفتر ثبت رؤیا تهیه کنند که در آن خواب‌های هر شب را با بیشترین جزئیات ثبت کنند.

در مصاحبه با یکی دیگر از افرادی که رؤیای شفاف می‌بیند این ایده تأیید شد. او می‌گوید که برای مدت طولانی عادت داشت که هنگام بیدار شدن رؤیاهای خود را یادداشت کند.

تکنیک دیگری که ممکن است به دیدنِ رؤیاهای شفاف کمک کند، مدیتیشن، مراقبه یا ذهن‌آگاهی است. زیرا این روش افراد را «تربیت» می‌کند تا نسبت به خود و به‌طور کلی پیرامون خود آگاهی بیشتری کسب کنند. بسیاری از مردم به مدیتیشن و ذهن‌آگاهی به‌عنوان راهی برای دیدن رؤیاهای شفاف علاقه‌مند هستند. هدف این است که اگر در طول روز آگاهی بیشتری داشته باشید، احتمالاً در خواب هم متوجه خواهید شد که در حال خواب دیدن هستید

گیر افتادن در رؤیا، نگرانی یا واقعیت؟

نگرانی که برخی افراد در مورد رؤیای شفاف دارند این است که امکان دارد در رؤیا گیر کنند و بیدار شدن از آن دشوارتر شود. با این‌حال، دکتر آسپی می‌گوید که این امر نباید جای نگرانی داشته باشد. معمولاً افراد هر شب می‌توانند فقط برای مدت‌زمان مشخصی بخوابند و خواب ببینند. بنابراین بعید است کسی در خواب به‌اصطلاح گیر کند.

دلیل اصلی آن این است که فارغ از هر تلاش و تمرینی که می‌کنید، به‌طور متوسط فقط هر شب یک خواب به‌خصوص می‌بینید. شاید با روش‌هایی که ذکر شد بتوان مقدارش را زیاد کرد اما به‌هیچ‌ عنوان نمی‌شود فراتر از حد معمولی باشد.

نگرانی دیگری که برخی از افراد دارند این است که دیدنِ رؤیای شفاف نیاز به تمرکز و تلاش دارد. و این یعنی ممکن است فرد موردنظر استراحت کافی نداشته باشد. متخصصان این موضوع می‌گویند که رؤیای شفاف مکرر ممکن است خودش منجر به اختلال در خواب شود.

دکتر آسپی می‌گوید افرادی که وی درگذشته با آن‌ها کار کرده است، تابه‌حال خستگی بیشتر یا کیفیت خواب پایین‌تر درنتیجه رؤیاهای شفاف را گزارش نکرده‌اند. اما همیشه به‌طور کلی توصیه می‌کند اگر افراد دارای برخی مشکلات روانی هستند، نباید به دنبال رؤیای شفاف باشند.

5 مزیت خوابیدن بدون لباس برای سلامتی5 مزیت خوابیدن بدون لباس برای سلامتیبیشتر بخوانید

یک نمونه از این موارد اسکیزوفرنی است. این وضعیت ممکن است باعث شود فرد در تشخیص خیال از زندگی واقعی، به مشکل بر بخورد. در بعضی موارد رؤیای شفاف ممکن است شرایط این بیماری را بدتر کند. اما سایر دانشمندان به دنبال یافتن این پاسخ هستند که آیا تمرین کردن در جهت دیدنِ رؤیای شفاف مرزهای روان‌شناختی خواب‌ و بیداری را از بین می‌برد یا نه.

آن‌ها تأکید دارند که در مورد چگونگی تأثیر آن بر افراد آسیب‌پذیر تحقیقات بیشتری باید صورت بگیرد. رؤیای شفاف ممکن است یک تجربه جذاب، مفید یا دلپذیر باشد، اما باید از قبل در نظر بگیرید که چرا علاقه‌مند به داشتن این توانایی هستید و انتظار دارید چه چیزی از آن به دست بیاورید.