رؤیاها در واقع خاطرات زنده‌ای هستند که هرگز وجود نداشته‌اند. شما در رؤیا خود را در یک واقعیت موازی می‌بینید؛ دنیایی خارق‌العاده که منحصراً از آن شماست. مشکل رؤیاها، به‌ویژه رؤیاهای سرگرم‌کننده و لذت‌بخش، زودگذر بودن آن‌هاست. شما اغلب، بعد از بیدار شدن، نمی‌توانید ‌چیزی از رؤیای خود را به‌یاد بیاورید.

هاله‌ای از یک سری احساسات، تنها چیزی است که در ذهنتان باقی می‌ماند.  اما تصور کنید بتوانید رؤیاهای خود را ضبط کنید، بعد بنشینید و با تماشای آن‌ها به تجزیه‌وتحلیل افکار خود بپردازید یا بتوانید آن‌ها را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.دانشمندان می‌گویند چنین چیزی ممکن است روزی امکان‌پذیر باشد.

ثبت رؤیاها، واقعیت یا نظریه؟

چطور به رؤیاهای خود دسترسی داشته باشیم؟

در سال ۲۰۱۱، محققان آزمایشگاه گالانت در دانشگاه کالیفرنیا، از شرکت‌کنندگان در یک تحقیق خواستند تریلر چند فیلم‌ را تماشا کنند. سپس از روی فعالیت مغزی آن‌ها، ویدئوهایی را با وضوح پایین‌تر از آنچه آن‌ها دیده‌ بودند، بازسازی کردند. آن‌ها با روش پیشرفته‌تری، تحقیق دیگری را در سال ۲۰۱۶ منتشر کردند. در بازسازی‌هایی که انجام شده بود، تصاویری نه‌چندان واضح از این تیزرها وجود داشت. با این حال، این تجربه شگفت‌انگیز کنجکاوی سایر دانشمندان را برانگیخت: آیا می‌توان از رویکردی مشابه برای ثبت رؤیاها استفاده کرد؟

ویدئویی از تصاویر ساخته شده بر اساس فعالیت‌های مغزی را می‌توانید اینجا ببینید.

مارتین درسلر، محقق در زمینه خواب، در انستیتوی روانپزشکی ماکس پلانک آلمان، عقیده دارد که ما به‌طور قطع نمی‌دانیم این اتفاق خواهد افتاد یا نه، اما این احتمال وجود دارد که روزی چنین چیزی امکان‌پذیر شود. اطلاعات مربوط به رؤیاها در جایی از مغز ذخیره می‌شوند، بنابراین دلیلی وجود ندارد که ضبط و دسترسی به آن‌ها ممکن نباشد.

یوکیاسو کامیتانی، عصب‌شناس دانشگاه کیوتو هم همین نظر را دارد. تحقیقات او در زمینه رؤیاها، بر‌پایه علوم اعصاب و علوم کامپیوتر است.کامیتانی می گوید: «من فکر می‌کنم حداقل برخی از جنبه‌های بصری رؤیاها را می‌توان در قالب فیلمی با وضوح پایین ثبت کرد. باید توجه داشت که این فیلم ممکن است فقط طرحی کلی و مبهم از یک رؤیا باشد».

 درست است که ما امروز نمی‌توانیم رؤیاها را ضبط کنیم، اما چگونه می‌توانیم به آن‌ها دسترسی پیدا کنیم؟

چگونه می‌توانیم به رؤیاها دست پیدا کنیم؟

رد پای رؤیاها را می‌توان دنبال کرد

در آوریل ۲۰۱۷، گروهی از دانشمندان دانشگاه ویسکانسین-مدیسون، «قشر خلفی مغز» (Posterior Cortical Hot Zone) را در مغز شناسایی کردند. این ناحیه می‌تواند به ما نشان دهد که فرد در حال خواب دیدن (فعالیت ذهنی) است. به‌طور کلی، «قشر خلفی مغز» درگیر ادراک است.

محققان دریافتند که وقتی افراد خواب می‌بینند (صرف نظر از اینکه آیا خواب را به یاد می آورند یا نه)، در این ناحیه حساس، فعالیت فرکانس‌های پایین یا امواج کند، کاهش می‌یابد. رؤیاها با افزایش فعالیت فرکانس بالا در ناحیه حساس کورتیکال مرتبط هستند. بنابراین کاهش امواج کند در فعالیت مغز می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که فرد دارد رؤیا می‌بیند.  درست مانند وقتی که چراغ قرمز ضبط ناگهان روشن می‌شود.

چنین یافته‌ای دستاوردی بزرگ است، زیرا دانستن زمان اتفاق‌ افتادن رؤیاها می‌تواند به دانشمندان این امکان را بدهد که با اطمینان بیشتری آن‌ها را ثبت کنند. این اولین مرحله در فرایند ضبط رؤیاها است.

رویا خود را بنویسید3 روش برای به یاد آوردن رؤیاهابیشتر بخوانید

محققان علاوه بر شناسایی نشانه‌هایی از فعالیت مغز که نشان دهنده خواب‌دیدن است، دریافتند که قسمت‌هایی از مغز که در ساعات بیداری ما درگیر ادراک هستند، در طول خواب نیز فعالیت مشابهی دارند.

بنیامین بایرد، سرپرست یک گروه تحقیقاتی، عقیده دارد وقتی کسی را از خواب بیدار می‌کنید و او می‌گوید که چیزی شنیده یا شاهد گفتگویی در خواب خود بوده است، درواقع بخش خاصی از قشر مغز او فعال بوده‌: ناحیه ورنیک، که به ناحیه پردازش گفتار معروف است.

محققان می‌گویند وقتی فردی چهره‌ای را در خواب می‌بیند، قسمت خاص دیگری از مغز فعال می‌شود که به ناحیه دوکی‌شکل مغز معروف است. بنابراین به نظر می‌رسد که رؤیاها، همان مناطقی از مغز را که درگیر ادراک در هنگام بیداری هستند، فعال می‌کنند. با این تحقیق ما یک گام دیگر به ضبط رؤیاها نزدیک‌ می‌شویم.

چگونه رؤیاهای واضح و روشن، راهنمای راه ما هستند؟

دنبال کردن رؤیاها به‌عنوان موضوعی جذاب و شگفت‌انگیز، توجه دانشمندان خواب را به خود جلب کرده است. آن‌ها با مراجعه به کسانی که رؤیاهای واضح و روشن می‌بینند، سعی کردند به حل معمای رؤیاپردازی کمک کنند.

رؤیاهای شفاف و با وضوح بالا، در سطح متفاوتی هستند. در این رؤیاها، فرا‌شناخت یا آگاهی از اینکه در حال خواب‌ دیدن هستید دخیل است. بنابراین، کسانی که  رؤیاهایی با وضوح بالا می‌بینند، می‌توانند مسیر رؤیاهای خود را کنترل کنند. مغز آن‌ها هنگام خواب دیدن، به‌طور فعال درگیر است و به‌خوبی  می‌دانند که دارند خواب می‌بینند (این آگاهی می‌تواند موقع دیدن کابوس به آن‌ها کمک کند).  حالت مغزی این افراد ممکن است شبیه به افراد معمولی باشد، با این تفاوت که قسمتی از مغز آن‌ها که مسئول فراشناخت است (احتمالاً قشر پیش‌پیشانی) نیز فعال شده است.

در این مطالعه، از رؤیا‌پردازان خواسته شد کار‌های ساده‌ای مانند گره کردن و بازکردن یکی از مشت‌هایشان را انجام دهند و از آنجا که تیم تحقیق دقیقاً می‌دانستند که این فرایند کی شروع می‌شود و  چه زمانی پایان می‌یابد، توانستند ارتباط آن را با فعالیت fMRI یا تصویر برداری تشدید مغناطیسی کارکردی، محتوای رؤیا بررسی کنند. 

آن‌ها ارتباط بین اقدامات خاص و سیگنال‌های مغزی را تشخیص دادند.  این حرکات در رؤیا، با فعال شدن قشر حسی-حرکتی همراه بود. نتایجی که درسلر به آن‌ها دست یافته او را امیدوار کردند که امکان ثبت یک رؤیا، یا حداقل بخشی از یک رؤیا وجود دارد.

درسلر می‌گوید: «به‌عنوان مثال، آمیگدال ناحیه‌ای از مغز است که با احساسات ارتباط نزدیک دارد و در طول خواب مرحله REM (حرکت سریع چشم)، بسیار فعال است. هیچ مانعی برای رمزگشایی آن وجود ندارد. این کار حتی ممکن است راحت‌تر از تلاش برای رمزگشایی صحنه‌های پیچیده بصری باشد. فقط احساسات بسیار زیادی در این میان ‌وجود دارند که البته  شاید واکاوی آن‌ها حتی آسان‌تر باشد».

هرآنچه از سفر خواب باید بدانیدمراحل خواب چگونه از تولد تا بزرگسالی تغییر می‌کنند؟بیشتر بخوانید

آیا ضبط رؤیاها در آینده، صامت است یا ناطق؟

طبق گفته درسلر، مشکل ضبط صدا می‌تواند این باشد که اگر بخواهید این کار را با fMRI انجام دهید، به‌دلیل بلند بودن صدای اسکنر، تمام اطلاعاتی که ممکن است از فعالیت مغز دریافت کنید، فقط مربوط به صدای خارجی باشد. 

بنابراین، بسیاری از دانشمندانی که در حال مطالعه روی رؤیاها هستند، با این مسئله موافقند که رمزگشایی و ثبت تصاویر، ساده‌ترین کار در ثبت رویاها است.  با این حال، به یاد داشته باشید هنگامی که محققان از کلمه «ساده» در این زمینه استفاده می‌کنند، منظورشان نسبت به کارهای بسیار دشواری است که در زمینه ثبت رؤیاها با آن‌ها مواجه هستند.

اما در اینجا مشکلی وجود دارد: عملکرد مغز در هنگام خواب متفاوت است.  مناطقی که در ساعات بیداری فعال هستند، ممکن است هنگام خواب فعال نباشند. به همین دلیل، بین داده‌های fMRI جمع‌آوری‌شده در حالت بیداری و در حالت خواب، تفاوت‌های جدی وجود دارد که ایجاد ارتباط بین دو مجموعه داده با الگوریتم‌های رایانه‌ای را دشوار می‌کند.

درسلر می گوید:«تا آنجا که من فهمیدم، مهم‌ترین و غنی‌ترین اطلاعاتی که از داده های fMRI دریافت می‌شود، مربوط به نواحی بصری اولیه است. هنوز راه‌های زیادی را باید رفت تا این الگوریتم‌ها که در زمان بیداری نسبتاً خوب عمل می‌کنند، در حالت خواب نیز  جوابگو باشند».

پیش‌بینی محتوای رؤیاها شدنی است

کامیتانی و همکارانش در حال  ورود به حوزه نوظهور استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تحقیق در حوزه ناخودآگاه هستند. تحقیقات او بر رمزگشایی از تصاویر و حرکات در رؤیاها متمرکز است، هرچند او هیچ مانعی در رمزگشایی از سایر ابعاد و نیز احساسات موجود در رؤیاها هم نمی‌بیند.

کامیتانی می‌گوید: «می‌دانیم که تصاویر، غالب‌ترین نوع رؤیاپردازی در فرهنگ‌ها و قومیت‌ها هستند و این رمزگشایی آن‌ها را آسان‌تر می‌کند».

رویا خود را بنویسید3 روش برای به یاد آوردن رؤیاهابیشتر بخوانید

کامیتانی و تیمش عقیده دارند که محتویات طبقه‌بندی‌ شده رؤیاها را رمزگشایی کرده‌اند.  کامیتانی، مانند سایر دانشمندانی که در‌زمینه رؤیا تحقیق می‌کنند، با بیدار کردن افراد در طول شب و پرسیدن اینکه آن‌ها چه‌چیزی را در خواب می‌بینند، به تحقیق خود دقت و اعتبار بیشتری بخشید.

او سپس کاتالوگ‌هایی مختص‌به‌خود را از فعالیت‌های مغزی، مطابق با تصاویری که در هنگام بیداری دریافت می‌شوند، طراحی کرد و بعدشبکه عصبی دقیقی را ارائه داد تا به کمک آن بتوان الگوهای امواج مغزی را در حالت خواب، تشخیص داد.

او و تیم تحقیقاتش با ثبت کلمات کلیدی و دسته‌بندی‌های مختلف گزارش‌های افراد در‌باره رؤیاهایشان، عکس‌هایی را که نمایانگر هر دسته بودند، انتخاب کردند و در زمان بیداری به شرکت‌کنندگان نشان دادند. سپس، فعالیت مغزی آن‌ها هنگام مشاهده این تصاویر در حالت بیداری را ثبت و با فعالیت مغز در هنگام دیدن رؤیا مقایسه کردند. با استفاده از این روش، محققان توانستند محتوای رؤیاهای افراد را با دقت بالایی پیش‌بینی کنند. آن‌ها در‌حال‌حاضر، روی تولید تصاویری از فعالیت مغز در هنگام خواب‌ دیدن کار می‌کنند.

ضبط رویا، ارزش تلاش کردن را دارد

در حالی که هیچ حقیقت مشخص و روشنی در مورد عملکرد رؤیاها وجود ندارد، برخی دانشمندان معتقدند که آن‌ها آینه‌ای از دنیای واقعی هستند. رؤیاها شبیه‌سازی واقعیت هستند. آن‌ها به ما امکان می‌دهند در محیطی بسیار امن، رفتارها و مهارت‌های جدیدی را برای مقابله با تهدیدها یا کنار‌آمدن با موقعیت‌های خاص اجتماعی، به افراد آموزش دهیم.

اما بیشتر استنباط‌های ما در مورد رؤیاها و نقشی که در زندگی ما دارند، کاملاً ذهنی است.  این تلاش‌های اولیه و در عین حال جذاب برای کنار زدن پرده فیلم‌های مخفی، گامی به سوی درک عمیق‌تر رؤیاها است.

کاوش در عناصر منحصر‌به‌فرد رؤیاها، دنیایی از سؤالات جدید را به‌همراه دارد که در‌حال حاضر پاسخ‌های روشنی برای آن‌ها وجود ندارد. جمع‌آوری اطلاعات در‌باره مسئله‌ای که در ناخودآگاه اتفاق می‌افتد، کار ساده ای نیست. این کار نیاز به خلاقیت و آزمون و خطاهای بسیاری دارد، اما این تلاش در‌نهایت به ما کمک می‌کند تا به درک کامل‌تری از جنبه‌ای بسیار ناشناخته از تجربه‌ای انسانی، دست‌ پیدا کنیم. گذشته از همه این‌ها، ما حدود یک سوم از زندگی‌مان را در خواب به‌سر می‌بریم. این حداقل تلاشی برای درک بهتر این پدیده است.