مکمل‌های غذایی دارای هورمون ملاتونین از حیوانات یا میکروارگانیسم‌ها تهیه می‌شود. اما می‌توان آن‌ها را اغلب به‌صورت مصنوعی نیز ساخت. در ادامه اطلاعاتی را در رابطه با مکمل‌های ملاتونین با شما در میان می‌گذاریم. 

مصرف مکمل‌های ملاتونین چه فوایدی برای سلامتی دارد؟

مصرف مکمل‌های غذایی ممکن است در رفع اختلالاتی مانند جت‌لگ (پرواززدگی)، اختلال تأخیر در بیداری، اختلالات در خواب کودکان و رفع استرس‌های قبل و یا بعد از عمل‌های جراحی، مفید واقع شوند.

جت‌لگ

جت‌لگ اختلالی است که در حین سفری طولانی از یک منطقه به منطقه‌ای دیگر با اختلاف‌زمانی، در خواب فرد رخ می‌دهد. ایجاد اختلالاتی در عملکردهای گوارشی، حال عمومی ناخوش، خستگی و به هم خوردن ریتم خواب از تأثیرات حالت جت‌لگ یا همان پرواززدگی است. طبق پژوهش‌های انجام‌شده، مصرف ملاتونین می‌تواند اختلالات مربوط به جت‌لگ را برطرف کند. 

پژوهشی که بر روی 142 مسافر در حین پروازهای طولانی انجام‌ شده است، نشان داده که مصرف ملاتونین نسب به دیگر تسکین‌دهنده‌ها در رفع اختلال جت‌لگ می‌تواند  بسیار مؤثرتر باشد. پژوهشی دیگر بر روی 234 مسافر پروازهای طولانی نیز مشخص کرد که حتی کیفیت خواب در کسانی که ملاتونین مصرف کرده‌اند نسب به مصرف دیگر تسکین‌دهنده‌ها بسیار بهتر بوده است.

اختلال تأخیر در خواب‌ و بیداری

افرادی که مبتلابه این اختلال هستند، در زمان به خواب رفتن و همچنین بیدار شدن، با مشکل‌ مواجه هستند. آن‌ها معمولاً زودتر از ساعت 2 بامداد نمی‌توانند به خواب بروند و صبح‌ها نیز از ساعت 10 زودتر نمی‌توانند بیدار شوند. 

مصرف ملاتونین شاید بتواند اختلال خواب این افراد را برطرف کند. البته ناگفته نماند که هنوز مشخص نیست که آیا فواید ملاتونین برای این افراد به مضرات آن می‌ارزد یا نه. 

در سال 2015 آکادمی پزشکی مربوط به خواب آمریکا، مصرف مکمل‌های ملاتونین را در ساعات خاصی از شبانه‌روز به افراد مبتلابه این اختلال توصیه کرد. اما همچنان پایه‌ی علمی این ادعا ضعیف بود و هیچ تضمینی برای بیش‌تر بودن فواید این مکمل‌ها نسبت به مضرات آن‌ها وجود نداشت.

اگر می‌خواهید از مکمل‌های ملاتونین برای کودکان خود استفاده کنید بهتر است که ابتدا با پزشک متخصص در این زمینه مشورت‌های لازم را داشته باشید.

در سال 2016، مطالعه‌ای بر روی 52 نفر نشان داد که مصرف مکمل‌های ملاتونین، زمان به خواب رفتن افراد مبتلا به این اختلال خاص را نسبت به دیگر تسکین‌دهنده‌ها، کوتاه‌تر می‌کند. مصرف این مکمل‌ها باعث شد که افراد به‌طور میانگین 22 دقیقه زودتر به خواب بروند. 

در سال 2018 آزمایشی در طول 4 هفته بر روی 307 نفر مبتلابه این اختلال، انجام شد. این آزمایش‌ها نشان داد که مصرف ملاتونین یک ساعت قبل از زمان مناسب برای خوابیدن، می‌تواند  پروسه به خواب رفتن را تا حد زیادی بهبود بخشد.

با مصرف ملاتونین، افراد مبتلابه اختلال به خواب به‌طور متوسط 34 دقیقه زودتر به خواب می‌رفتند. از طرف دیگر، خواب آن‌ها در یک‌سوم ابتدایی، کیفیت بیشتری داشته و درنتیجه آن‌ها عملکرد بهتری در طول روز  نیز از خود نشان می‌دادند. 

اختلال خواب در کودکان

اختلال در خواب کودکان می‌تواند تأثیرات زیادی بر روی رفتار، فعالیت‌های روزانه و کیفیت زندگی آن‌ها داشته باشد. کودکانی که به مشکلاتی خاص مانند اوتیسم و یا اختلالات بیش‌فعالی دچار هستند، بیش‌تر از بقیه مستعد دچار شدن به اختلالات مربوط به خواب خواهند بود. 

البته می‌توان گفت که هنوز هم هیچ راهکار مناسبی برای رفع این اختلال در کودکان، ارائه نشده است. با این‌حال، ایجاد عادت‌های خوب در حوزه خواب آن‌ها، آموزش والدین و یا حتی مصرف بعضی از داروها می‌تواند در این زمینه مؤثر واقع شود.

در سال 2019، مطالعاتی در زمینه مصرف مکمل‌های ملاتونین بر روی 1021 کودک انجام گرفت. این مطالعات اغلب در بازه‌های زمانی کوتاه و در طی 1 تا 13 هفته انجام شد.

در این مطالعات نیز ثابت شد که مصرف ملاتونین نسبت به  دیگر تسکین‌دهنده‌ها در بهبود کیفیت خواب می‌تواند بسیار مؤثر باشد. اما درنهایت تأثیرات استفاده از ملاتونین بر روی رفتار کودکان و فعالیت‌های آن‌ها در طول روز چندان روشن نبود. در اینجا نتایج مطالعات مربوط به مصرف ملاتونین در کودکان را بررسی می‌کنیم:

  • کودکان مبتلابه اوتیسم، حدود 37 دقیقه زودتر به خواب‌ می‌رفتند و 48 دقیقه بیش‌تر در خواب بودند.
  • کودکان مبتلابه بیش‌فعالی، 20 دقیقه زودتر به خواب‌ می‌رفتند و حدود 33 دقیقه بیش‌تر در خواب بودند.
  • کودکان مبتلابه آتوپیک درماتیتیس، 6/8 دقیقه زودتر به خواب‌ می‌رفتند و 35 دقیقه بیش‌تر در خواب بودند.
  • کودکان مبتلا به اختلال بی‌خوابی مزمن، 24 دقیقه زودتر به خواب‌ می‌رفتند و 25 دقیقه بیش‌تر در خواب بودند.

8-2خواب کمتر از ۶ ساعت می‌تواند کشنده باشدبیشتر بخوانید

ازآنجایی‌که پژوهش‌های انجام‌شده بر روی کودکان در زمینه مصرف مکمل‌های ملاتونین آن‌چنان زیاد نیست، هنوز اطلاعات زیادی در این حیطه وجود دارد که جای بحث و بررسی بیش‌تر خواهد داشت. برای مثال هنوز مشخص نیست که چه دوزی از این مکمل‌ها را باید به کودکان بدهید یا این‌که چه زمانی برای مصرف دارو مناسب خواهد بود.

آیا اصلاً فواید آن برای کودکان به مضراتی که ممکن است داشته باشد می‌ارزد یا نه. ازآنجایی‌که ملاتونین نوعی هورمون است و احتمال دارد مصرف مکمل‌های مربوط به آن بر روی هورمون‌های دوران بلوغ و دیگر عملکردهای بدن کودکان نیز تأثیر بگذارد. پس در مصرف آن باید جانب احتیاط را رعایت کرد.

با این توضیح، اگر می‌خواهید از مکمل‌های ملاتونین برای کودکان خود استفاده کنید بهتر است که ابتدا با پزشک متخصص در این زمینه مشورت‌های لازم را داشته باشید.

اضطراب‌های قبل و بعد از عمل‌های جراحی

این اضطراب‌ها در بیش از 80 درصد از بیماران اتفاق می‌افتد. یک پژوهش در سال 2015 نشان داده است که مصرف مکمل‌های ملاتونین اضطراب‌های قبل از جراحی را به‌طور قطع کاهش می‌دهد، اما نتیجه آن بر روی این اضطراب‌ها بعد از عمل‌های جراحی، هنوز مشخص نیست.

پژوهشی که بر روی 774 نفر انجام شد، تأثیر ملاتونین را بر روی اضطراب‌های قبل و بعد عمل ارزیابی کرد. طبق این پژوهش  مشخص شد که استرس‌های قبل جراحی با مصرف مکمل‌های ملاتونین تا حد زیادی نسبت به دیگر تسکین‌دهنده‌ها از بین می‌روند. این مکمل‌ها تأثیری برابر با داروهای ضد استرس مانند میدازولام دارند. اما بااین‌ حال تأثیرات آن‌ها در رفع استرس‌های بعد از عمل‌های جراحی هنوز نامشخص است.

آیا ملاتونین می‌تواند به رفع علائم مربوط به سرطان کمک کند؟

مطالعات انجام‌شده در ارتباط با تأثیرات مکمل‌های ملاتونین بر روی علائم مربوط به سرطان و بهبود آن‌ها هنوز ناچیز و نتایج آن‌ها غیرقطعی است. 

به یاد داشته باشید که به‌هیچ‌وجه نباید از داروهای اثبات نشده برای رفع بیماری‌هایی همچون سرطان استفاده کرده و یا آن‌ها را جایگزین داروهای اصلی این‌ بیماری‌ها کنید. تداخلات دارویی می‌تواند اثرات بسیار بدی بر روی بیمار داشته باشد. قبل از مصرف هرگونه دارو ازجمله مکمل‌های ملاتونین برای بیماری‌هایی همچون سرطان، حتماً با پزشک مربوطه مشورت کنید.

ملاتونین چگونه می‌تواند به بی‌خوابی کمک کند؟

افراد مبتلابه بی‌خوابی، هم در خوابیدن و هم در بیدار شدن از خواب، دچار اختلال هستند. اگر این علائم بیش‌تر از یک ماه طول بکشد، آن‌ها مبتلا به بی‌خوابی مزمن می‌شوند.

بر اساس تحقیقات و دستورالعمل‌های بهداشتی آکادمی خواب و کالج پزشکان آمریکا، هنوز شواهد کافی برای مؤثر بودن مصرف مکمل‌های ملاتونین بر رفع بی‌خوابی وجود ندارد. روش‌های شناختی رفتاری، توصیه‌ای است که توسط آکادمی آمریکا برای رفع بی‌خوابی پیشنهاد می‌شود.

آیا مصرف ملاتونین برای افرادی که در شیفت شب مشغول به کار هستند، مناسب است؟

کسانی که در شیفت شب مشغول به کار هستند، ممکن است در خوابیدن در طول روز و یا بیدار شدن دوباره، دچار اختلال و مشکل شوند. بر اساس تحقیقاتی که در سال 2014 انجام شد، اثربخشی مکمل های ملاتونین بر روی این افراد نامشخص و غیر شفاف است.

نتیجه مطالعه‌ای بر روی 263 نفر، نشان داد:

  1. کسانی که ملاتونین مصرف کردند به مدت 24 دقیقه بیش‌تر خوابیدند.
  2. دیگر جنبه‌های خواب مانند زمان لازم برای به خواب فرورفتن بدون هیچ تغییری باقی ماند.

درهرصورت این نتایج و شواهد از قدرت کافی برای تضمین مصرف مکمل‌های ملاتونین برخوردار نبودند.

مطالعات دیگری بر روی 300 شرکت‌کننده انجام شد تا مشخص کند که آیا مصرف این مکمل‌ها وضعیت خواب نیروهای شیفت شب را بهبود می‌بخشد یا خیر. اما درنهایت هیچ‌کدام از این مطالعات نتایج روشنی را مبنی بر مؤثر بودن استفاده از ملاتونین در این مورد ارائه نداد.

چگونه می‌توان بی‌خوابی را شکست داد؟چگونه می‌توان بی‌خوابی را شکست داد؟بیشتر بخوانید

آیا مصرف ملاتونین می‌تواند خطرناک باشد؟

در مورد عوارض جانبی احتمالی برای مصرف ملاتونین در دوزهایی بالاتر از آنچه بدن به‌طور طبیعی تولید می‌کند، هنوز هیچ اطلاعات و نتیجه خاصی وجود ندارد.مصرف آن برای زمانی کوتاه، قطعاً دارای تأثیرات مثبت است اما مصرف طولانی‌مدت این مکمل‌ها، هنوز دارای هیچ تضمین مشخص و واضحی نیست.

در اینجا نکاتی را که باید در مصرف مکمل‌های ملاتونین در نظر داشته باشید، مرور می‌کنیم:

تداخلات دارویی

مانند مصرف دیگر داروها، استفاده از مکمل‌های ملاتونین نیز ممکن است همراه با اختلالات دارویی باشد. به همین دلیل توصیه می‌کنیم که حتماً قبل از مصرف با پزشک خود در این زمینه مشورت کنید. به‌خصوص اگر به بیماری‌هایی همچون صرع مبتلا هستید و یا داروهای رقیق‌کننده خون استفاده می‌کنید.

ریسک احتمالی وجود آلرژی

در نظر داشته باشید که بدن شما ممکن است به استفاده از این مکمل‌ها حساسیت نشان دهد.

ریسک استفاده در زنان شیرده و باردار

هنوز هیچ اطلاعات دقیقی مبتنی بر امن بودن استفاده از مکمل های ملاتونین برای زنان باردار و شیرده وجود ندارد.

استفاده برای افراد سالخورده

مطالعاتی که در سال 2015 انجام شد، استفاده از ملاتونین را برای افراد سالخورده که مبتلا به زوال عقل هستند، ممنوع اعلام کرد. ملاتونین می‌تواند در بدن افراد سالخورده مدت‌زمان بیش‌تری نسبت به افراد جوان‌تر باقی بماند و در طول روز برای آن‌ها خواب‌آلودگی ایجاد کند.

ملاتونین، یک مکمل غذایی

در ایالات‌متحده امریکا، ملاتونین به‌عنوان یک مکمل در رژیم‌های غذایی به‌حساب می‌آید. این بدان معنی است که می‌توان آن را به‌راحتی و حتی بودن نسخه پزشک از داروخانه‌ها تهیه کرد. در بسیاری از کشورها خریداری و مصرف این دارو، تنها با ارائه دستور پزشک امکان‌پذیر است.

مکمل ملاتونین شما دقیقاً حاوی چه مواد تشکیل‌دهنده‌ای است؟

برخی از مکمل‌ها ممکن است حاوی مواد تشکیل‌دهنده‌ای که بر روی برچسب آن‌ها نصب‌شده است، نباشند. در پژوهشی که در سال 2017 انجام شد، 31 مکمل مختلف ملاتونین از داروخانه‌های متفاوت موردبررسی قرار گرفت و مشخص شد که در تعداد زیادی از آن‌ها مقدار ملاتونین موجود با مقدار ذکرشده بر روی برچسب محصول مطابقت ندارد. همچنین 26 درصد از این مکمل‌ها حاوی سروتونین بودند که حتی در سطوح پایین به‌شدت می‌تواند برای بدن مضر باشد.

اختلالات خواب چه علائمی دارند؟اختلالات خواب چه علائمی دارند؟بیشتر بخوانید

آیا مصرف ملاتونین برای کودکان مضر است؟

علاوه بر مواردی که در بالا ذکر شد، نکات دیگری وجود دارد که در رابطه با مصرف مکمل‌های ملاتونین در کودکان باید در نظر بگیرید. به نظر می‌رسد که مصرف مکمل‌های ملاتونین در کوتاه‌مدت برای کودکان ضرری نداشته باشد اما با این‌حال مطالعات زیادی بر روی مصرف آن در این سن و یا مصرف این مکمل‌ها برای طولانی‌مدت در کودکان انجام‌نشده است.

با این حال از آن جایی‌که ملاتونین هورمون است، همان‌طور که پیش‌ازاین نیز ذکر کردیم، ممکن است بر روی هورمون‌های کودکان همچون هورمون‌های بلوغ، تأثیر بگذارد. درهرصورت در این زمینه هنوز هیچ اطمینانی وجود ندارد.

عوارضی که ناشی از مصرف ملاتونین در کودکان، البته به‌صورت خیلی خفیف امکان بروز دارد، عبارت‌اند از:

  • خواب‌آلودگی
  • شب‌ادراری یا ادرار زیاد در شب‌هنگام
  • سردرد
  • سرگیجه
  • تحریک‌پذیری

عوارض ناشی از مصرف ملاتونین چیست؟

مطالعاتی که در سال 2015 انجام شد نشان داد که عوارض جانبی ناشی از مصرف مکمل‌های ملاتونین در افرادی خاص مانند بیماران بدحال و بزرگ‌سالان به‌صورت خیلی خفیف ظاهر می‌شوند. این علائم عبارت‌اند از:

  • سردرد
  • سرگیجه
  • حالت تهوع
  • خواب‌آلودگی

عوارض جانبی ناشی از مصرف طولانی‌مدت مکمل‌های ملاتونین هنوز مشخص نیست.

این نکات را در مصرف ملاتونین در نظر داشته باشید

  • به یاد داشته باشید که حتی اگر سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نیز مکمل‌های ملاتونین را خارج از نسخه پزشک و مانند برخی از داروهای دیگر در رژیم‌های غذایی قرار دهد، بازهم باید در مصرف آن‌ها احتیاط کرده و با پزشک مربوطه مشورت کنید.
  • درصورتی‌که عمل‌ جراحی در پیش رو دارید و یا در حال مصرف داروهایی خاص هستید، در مصرف ملاتونین دقت کنید. چون مکمل‌ها ممکن است تداخلات دارویی ایجاد کنند.
  • اگر باردار هستید و یا به کودک خود شیر می‌دهید، حتماً قبل از مصرف مکمل‌های ملاتونین با پزشک خود مشورت کنید.
  • قبل از مصرف مکمل‌ها دستورالعمل‌ها و نکات روی برچسب آن را با دقت مطالعه کنید.

مراقب سلامتی خود باشید. قبل از مصرف هرگونه مکمل‌، با پزشک متخصص مشورت کنید و با کمک او تصمیماتی آگاهانه بگیرید.

 

منابع

1-Liira J, Verbeek JH, Costa G, et al. Pharmacological interventions for sleepiness and sleep disturbances caused by shift work. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014;(8):CD009776. Accessed at www.cochranelibrary.comon October 10, 2019.

2-Qaseem A, Kansagara D, Forciea MA, et al. Clinical Guidelines Committee of the American College of Physicians. Management of chronic insomnia disorder in adults: a clinical practice guideline from the American College of Physicians. Annals of Internal Medicine. 2016;165(2):125-133.

3-Zhou Y, Hou Y, Shen J, et al. A network medicine approach to investigation and population-based validation of disease manifestations and drug repurposing for COVID-19. PLoS Biology. 2020;18(11):e3000970.